Jak powstaje lawina i dlaczego wiosną ryzyko jest większe

Lawiny należą do najniebezpieczniejszych zjawisk naturalnych, z jakimi można się spotkać w górach. Każdego roku powodują setki wypadków i ofiar na całym świecie, a największe ryzyko dotyczy narciarzy, skiturowców i wspinaczy poruszających się poza wyznaczonymi trasami.

Choć lawiny kojarzymy głównie z wysokimi górami, mogą występować także w niższych pasmach. Dlatego warto wiedzieć, jak powstaje lawina, w jakich warunkach ryzyko jest większe i dlaczego wiosna to okres szczególnej ostrożności w górach.

Czym jest lawina i jakie są jej rodzaje

Lawina to nagłe zsunięcie się dużej masy śniegu ze stoku. Po oderwaniu się śnieg zaczyna przemieszczać się w dół, zabierając ze sobą kolejne warstwy śniegu, a czasem także kamienie czy drzewa. W zależności od warunków lawiny różnią się wielkością, prędkością i zasięgiem.

Najczęściej wyróżnia się:

• lawiny z luźnego śniegu – zaczyna się od niewielkiej ilości śniegu, która stopniowo zbiera kolejne warstwy
• lawiny płytowe – odrywa się cała warstwa śniegu

Lawiny płytowe są najbardziej niebezpieczne i stanowią większość przypadków w górach. Często są wywoływane dodatkowym obciążeniem, np. przez narciarza poza trasą.

Jak powstaje lawina?

Na stabilność pokrywy śnieżnej wpływa wiele czynników:

• wiatr – przenosi śnieg i tworzy nawisy
• świeży opad śniegu – zwiększa obciążenie stoku
• wahania temperatury – osłabiają połączenia między warstwami
• promieniowanie słoneczne – ogrzewa śnieg i zmniejsza jego stabilność
• wilgoć – woda osłabia strukturę śniegu

Lawina powstaje, gdy obciążenie warstwy śniegu przekroczy jej wytrzymałość i zacznie się ona zsuwać w dół stoku.

Dlaczego wiosną ryzyko jest większe

Wiosną warunki w górach znacząco się zmieniają.

Podczas słonecznych dni śnieg zaczyna się topić, a woda wnika w jego strukturę. Osłabia to połączenia między warstwami i sprawia, że pokrywa śnieżna staje się cięższa i mniej stabilna.

Do zwiększonego ryzyka przyczyniają się:

• szybkie ocieplenie po opadach śniegu
• silne nasłonecznienie
• mokry i ciężki śnieg
• połączenie starego i nowego śniegu

Dlatego wiosną częściej występują tzw. lawiny mokre.

Jak zachować się bezpiecznie w górach

Choć nie da się całkowicie zapobiec lawinom, można znacząco zmniejszyć ryzyko.

Podczas poruszania się w terenie górskim należy:

• sprawdzać aktualny komunikat lawinowy
• stosować się do zaleceń służb górskich
• unikać stromych stoków i torów lawinowych
• obserwować zmiany pogody

Standardem powinno być także posiadanie sprzętu lawinowego: detektora, sondy, łopaty oraz plecaka lawinowego. Plecak z systemem airbag może w sytuacji zagrożenia zwiększyć szanse przeżycia, pomagając utrzymać się bliżej powierzchni śniegu.

Czy można przewidzieć lawinę?

Lawiny często dają sygnały ostrzegawcze:

• pękanie śniegu lub „głuche” dźwięki
• szczeliny w pokrywie śnieżnej
• świeże lawiny w okolicy
• silny wiatr lub nagłe ocieplenie

W takich sytuacjach warto zmienić trasę lub zrezygnować z wejścia na stok.

Co zrobić, gdy ruszy lawina

W takich chwilach liczą się sekundy:

• spróbuj uciec na bok stoku
• odrzuć przedmioty, które mogą cię ściągać w dół
• staraj się utrzymać na powierzchni, wykonując ruchy jak przy pływaniu
• pod koniec osłaniaj twarz i stwórz przestrzeń do oddychania

Po zatrzymaniu lawiny najważniejsze jest zachowanie spokoju i oszczędzanie sił.

Lawina na Kubínskiej Holi w 1968 roku

Lawiny najczęściej kojarzymy z wysokogórskim środowiskiem, jednak w przeszłości pojedyncze zdarzenia odnotowano także w innych pasmach górskich Słowacji. Jedno z najbardziej znanych miało miejsce 16 stycznia 1968 roku na Kubínskiej Holi w paśmie Magury Orawskiej.

Tego dnia około godziny 10:15, na wysokości około 1320 metrów nad poziomem morza, zeszła lawina o szerokości około 500 metrów i grubości około 2,5 metra. Masa śniegu poruszała się w dół stoku z prędkością około 100 km/h i przebyła ponad jeden kilometr.

W chwili zdarzenia na stoku znajdowali się studenci Wydziału Elektrotechniki Politechniki w Brnie, którzy uczestniczyli w szkoleniu narciarskim. Lawina objęła 53 narciarzy, a tragiczne wydarzenie pochłonęło sześć ofiar śmiertelnych i spowodowało liczne obrażenia.

Według dostępnych informacji do tragedii przyczyniło się połączenie warunków pogodowych. Po okresie wyższych temperatur nastąpiło gwałtowne ochłodzenie, a nowy śnieg nie połączył się odpowiednio ze starszą, zamarzniętą warstwą. Pod szczytem utworzyły się również nawisy śnieżne.

Dziś w miejscu zdarzenia znajduje się pomnik ofiar lawiny, a stok jest w dużej mierze porośnięty lasem.

Lawiny są naturalną częścią górskiego środowiska. Dlatego tak ważne jest, aby podchodzić do gór z szacunkiem i nie lekceważyć warunków, które w trakcie zimy i wiosny mogą szybko się zmieniać.

Śledzenie aktualnej sytuacji lawinowej, stosowanie się do zaleceń służb górskich oraz odpowiedzialne zachowanie w terenie to podstawa bezpiecznego poruszania się w górach. Dzięki wiedzy i ostrożności możemy w pełni cieszyć się górami, jednocześnie ograniczając ryzyko.

• Kubínska
• 23. March 2026